Erthygl yn Golwg

Tudalen lawn o wybodaeth, a lluniau, yn rhifyn 16 Hydref 2014 o Golwg.
n-golwg-2014-10
Ail greu clasuron y gorffennol
Mae gwasg Cromen wedi dewis un o glasuron Cymraeg y gorffennol ar gyfer eu deuddegfed llyfr mewn dwy flynedd. Erbyn hyn mae Storïau'r Henllys Fawr - clasuron W J Griffith, Môn o 1938 - ar gael ar e-lyfr.

Daw hyn yn sgil cyhoeddi Gweledigaethau'r Bardd Cwsg, clasur Ellis Wynne o 1842 yn yr un modd. Ond yn ôl y cyhoeddwr, Bedwyr ab Iestyn, dyw'r hen glasur Cymraeg ddim yn cymharu â chlasuron Saesneg o ran gwerthiant. "Does dim llawer o symud ar y Gweledigaethau, mi ddeuda i hynny," meddai wrth gydnabod ei fod yn chwilio am rywbeth 'ysgafnach' ar gyfer ei lyfr nesaf.

"Ro'n i eisio rhywbeth digon ysgafn, a fuasai'n apelio yn o lew," meddai Bedwyr ab Iestyn. "Ro'n i'n meddwl bod rhai o'r lleill sy' gen i braidd yn drwm efallai."

Cafodd y casgliad o straeon byrion gan W J Griffith ei chyhoeddi gyntaf ym mhapurau newydd Y Genedl Gymreig a Y Genedl, a'u golygu mewn un llyfr yn 1938 gan T Rowland Hughes a ddywedodd yn y rhagair: "Wele saith stori a digrifwch melys yn fwrlwm trwyddynt, a'r cymeriadau yn rhai nad anghofir mohonynt yn rhwydd, storïau y gellir troi iddynt drachefn a thrachefn, i chwerthin eto am ben helbulon pobl Llanaraf."

Ac at hen straeon Eos y Pentan ac Yr Hen Siandri y trodd Bedwyr ab Iestyn o gwmni Cromen ar gyfer e-lyfr newydd.

"Ro'n i'n chwilio am rywbeth arall i'w drosi yn e-lyfr," meddai. "Cofio amdano fo, ei weld o ar silff, a sbîo trwy'r straeon. Does yna ddim byd dwfn iawn ynddyn nhw, ond maen nhw'n ddigon hwyliog. Rydach chi bron iawn yn medru nabod rhai o'r cymeriadau heddiw hefyd."

Bu farw W J Griffith cyn i'r gyfrol weld golau dydd ac yn y 1980au darlledwyd addasiadau teledu o'r straeon gan Gareth Miles ar S4C.


“Amhosibl anwybyddu” Amazon
Wrth ei ddesg yn ei gartref ac yn ei amser sbar y bydd Bedwyr ab Iestyn yn cyhoeddi e-lyfrau Cromen. Mae'r dylunydd gyda chwmni Recordiau Sain yn defnyddio rhaglen gyhoeddi ePub, sy'n addas i'w darllen ar ffonau, Kindle, iPad neu gyfrifiadur.

Ei fwriad gwreiddiol oedd cyhoeddi hen nofelau Cymraeg fel e-lyfrau ond mae'r wasg bellach yn cyhoeddi clasuron Saesneg o Gymru am eu bod yn gwerthu'n dda ar-lein.

"Dw i'n medru cael fy llyfrau mewn lot o wahanol siopau e-lyfrau ar draws y byd," meddai Bedwyr ab Iestyn. "Amazon ydi'r prif un, sy'n gwerthu fwya'. Ar hwnnw dw i'n gwerthu fwya' ar lyfrau Cymraeg a Saesneg.

"Mae'n gymaint o siop mor anferthol o fawr, mae'n amlwg bod pobol yn hapusach i brynu ohoni hi."

Mae rhai wedi datgan pryder bod gweisg Cymraeg yn gwerthu e-lyfrau drwy Amazon, gan amddifadu'r siop llyfrau Gymraeg o fusnes. Er bod rhai siopau Cymraeg annibynnol a gwefan Cyngor Llyfrau Cymru, Gwales, bellach yn cynnig gwasanaeth e-lyfrau, mae Amazon yn siop rhy hwylus, yn ôl Bedwyr ab Iestyn.

"Dw i ddim yn credu y medrwch chi anwybyddu Amazon, ond dw i ddim yn credu bod yna bwynt creu Amazon Cymraeg," meddai. "Mae efallai pumed ran o'r llyfrau dw i'n eu gwerthu yn cael eu gwerthu dramor - yn America, Awstralia, ac yn Ewrop.

"Mae'n mynd i fod yn gymhleth trio cael unrhyw beth Cymraeg i fynd ar draws y byd. Ond dydi'r darllenwyr Cymraeg ddim allan rownd y byd chwaith. Mae o'n dipyn o gambl.

"Mae gweisg yn gwerthu o'u gwefannau eu hunain hefyd. Ond mae'n anodd iawn trio anwybyddu rhywun fatha Amazon."
Mae'n bosib archebu copïau clawr papur o lyfrau Cromen hefyd, meddai, drwy Lulu.com. Er nad yw'r wasg yn gwneud "dim" elw, yn ôl Bedwyr ab Iestyn does dim amodau cyhoeddi nag amodau grant caeth i'w dilyn chwaith.

"Plesio fi'n hun dw i'n gorfod gwneud. Mae yna rywfaint o arian yn dod i mewn ond dydi o ddim yn ddigon i fedru cyfiawnhau'r peth," meddai gan gydnabod y gallai dalu ffordd yn y pendraw.

"Unwaith mae'r llyfr wedi'i wneud, mae o ar gael wedyn am sawl blwyddyn," meddai. "Rydach chi'n ychwanegu at y rhestr."
Non Tudur


Supertramp
Mae darllenwyr o bedwar ban byd yn prynu’r llyfrau Saesneg sy’n cael eu cyhoeddi gan Cromen.

The Autobiography of a Super-Tramp
, teithlyfr enwog W H Davies, a'i ragair gan George Bemard Shaw, sy'n gwerthu orau gyda In Pursuit of Spring gan Edward Thomas, adolygydd a bardd o dras Gymreig yn boblogaidd hefyd.

Cyhoeddiad Saesneg diweddaraf Cromen yw The Road to En-dor, cofiant Elias Henry Jones, Cymro a dreuliodd gyfnod mewn carchar yn Nhwrci yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Llwyddodd i ddianc o’r gwersyll trwy esgus ei fod yn seicig ac yn medru darganfod trysorau prin. "Ro'n i wedi clywed amdano ers tro ond ddim wedi gweld y llyfr," meddai am yr hanes a gafodd ei droi’n ffilm, Y Ffordd i En-dor, ar gyfer cyfres Almanac ar S4C yn yr 1980au.

Beth felly yw gweledigaeth y cwmni erbyn hyn - dod â hen glasuron coll Cymraeg yn fyw eto, ynteu elwa o'r fasnach Saesneg ar-lein?

“Dipyn o’r ddau, dweud y gwir,” meddai. “Yn Gymraeg, efo nofelau, y gwnes i anelu atyn nhw i gychwyn… ond does dim llawer iawn o hanes nofelau yn Gymraeg, tan y ganrif yma (ddiwethaf). Mae yna ambell un ond dydi hi ddim yn rhyw ffurf Gymraeg rhywsut, tan Daniel Owen, ac wedyn mae na step tan y criw wedyn.

“Mae hynny wedi fy stopio i, ond dw innau chwaith ddim wedi mynd ar ôl rhai sy’n dal mewn hawlfraint i holi os oes posib cael gwaith. Efallai mai dyna’r cam nesaf.”